Het programma Over de Streep, geïnspireerd door de Amerikaanse methode Challenge Day, is ontworpen om middelbare scholieren elkaar in één dag beter te leren kennen. Deze methode, die al vijfentwintig jaar beproefd is, richt zich op het tegengaan van onverschilligheid en onbegrip tussen scholieren en het stimuleren van wederzijds respect. Het centrale idee is om de muren tussen verschillende kliekjes op middelbare scholen te laten afbrokkelen en vooroordelen over elkaar te veranderen, met als kernvraag: wat weten we eigenlijk van elkaar?
De Kracht van Challenge Day
Tijdens een Challenge Day worden spelletjes afgewisseld met serieuze gesprekken. Leerlingen worden uitgedaagd om verborgen gevoelens naar elkaar uit te spreken. De methode houdt jongeren een spiegel voor, schudt ze wakker en creëert onderling begrip. Het belangrijkste doel is echter het inspireren tot positieve verandering, beginnend bij de leerling zelf. Scholieren durven tijdens zo'n dag emoties en ervaringen te delen met hun medeleerlingen, zaken waar ze nog nooit eerder met iemand over hebben gesproken. Hoewel dit niet altijd gemakkelijk is, merken ze al snel dat ze niet alleen staan.
Het Onderdeel 'Over de Streep'
Een bijzonder indrukwekkend onderdeel van de Challenge Day is het moment waarop alle leerlingen zich aan één kant van een streep verzamelen. Vervolgens worden ze geconfronteerd met soms indringende vragen. In antwoord op deze vragen blijven leerlingen staan, of stappen ze over de streep. Dit visuele element confronteert hen met gedeelde ervaringen en kwetsbaarheden.
Een treffend voorbeeld hiervan is de situatie waarin gevraagd werd over de streep te stappen als je een ouder had verloren. In dat specifieke geval staken acht kinderen over. Aan de andere kant van de lijn waren ze ineens niet langer elkaars pestkop, maar lotgenoten. Het is onbeschrijfelijk om te zien hoe iets simpels als het trekken van een streep het leven van een kind kan veranderen.
Documentaire 'Over de Streep' (2010)
De documentaire Over de Streep uit 2010, geregisseerd door Jessica Villerius, belicht de impact van deze methode. In de film gaan vijfenzeventig leerlingen van het Amsterdamse IJburgcollege de uitdaging van Challenge Day aan. Deze grensverleggende Amerikaanse methode wordt ingezet om onder andere pesten op scholen tegen te gaan en wederzijds respect te stimuleren. De documentaire maakte diepe indruk op zowel kijkers als tv-makers.
De documentaire toonde hoe leerlingen tijdens 'Challenge Day' emoties en ervaringen durfden te delen met medescholieren, zaken waar ze nog nooit eerder met iemand over hadden gesproken. Door spelletjes af te wisselen met serieuze gesprekken, werden de leerlingen uitgedaagd om verborgen gevoelens naar elkaar uit te spreken. De centrale vraag die centraal stond was: wat weten we nu eigenlijk van elkaar? De constatering was dat leerlingen vrij weinig van elkaar wisten. De methode van Challenge Day houdt jongeren een spiegel voor, schudt ze wakker en creëert onderling begrip. Vooral inspireert de methode tot positieve verandering, beginnend bij jezelf.
Speelfilm - Over de streep
Impact en Verandering
De impact van deze dag is significant. Aan het einde van de Challenge Day op het IJburgcollege stond een leerling op, greep de microfoon en zei: "Ik wil graag mijn excuses aanbieden. Ik besef nu pas wat het effect is van mijn gepest en getreiter. Ik stop er vandaag mee." De drie leerlingen die al jarenlang het mikpunt waren van zijn getreiter, stonden op en omhelsden hun pestkop. Dit illustreert de transformerende kracht van de methode.
'Over de Streep' als Werkvorm
De werkvorm 'Over de Streep', die is komen overwaaien uit Amerika en bekend werd door het programma 'Challenge Day', wordt nu breder ingezet. Hoewel het originele concept gericht was op het oplossen van pestgedrag op middelbare scholen, is het geëvolueerd tot een algemeen gebruikte werkvorm voor diverse omgevingen. Het is belangrijk te benadrukken dat deze werkvorm niet zomaar een spel is en bij voorkeur onder professionele begeleiding wordt uitgevoerd, met nazorg voor de deelnemers, zeker na het beantwoorden van persoonlijke vragen.
Doelstellingen van de Werkvorm
De primaire doelstellingen van de 'Over de Streep'-werkvorm zijn:
- Het bevorderen van kennismaking en groepscohesie.
- Het creëren van een veilige omgeving waarin leerlingen zich vrij voelen om zich open te stellen.
- Het bespreekbaar maken van onderwerpen als pestgedrag en het bevorderen van wederzijds respect.
- Het versterken van bewustwording over persoonlijke ervaringen en die van anderen.
Hoe werkt de Werkvorm?
De werkvorm is ontworpen om de mensen in een groep beter te leren kennen. De symbolische betekenis van het 'over de streep gaan' impliceert het doen van iets wat men normaal niet zou doen, of het delen van iets wat men normaal niet zou delen, waarmee een sociale norm of beleefdheidsnorm wordt doorbroken. Vragen die gesteld worden zijn vaak persoonlijk en privé.
Opstelling:
- Twee touwen worden parallel op ongeveer vijf meter afstand van elkaar gelegd.
- De leerlingen verzamelen zich achter één van de touwen.
- De begeleider (leerkracht/facilitator) neemt plaats aan de zijkant.
Verloop:
- De begeleider introduceert de activiteit en benadrukt de veilige ruimte en het respect dat centraal staat.
- De begeleider stelt een reeks stellingen of vragen voor.
- Als een stelling van toepassing is op een leerling, stapt deze over de streep.
- De andere leerlingen tonen respect voor degenen die oversteken, bijvoorbeeld door een duim in de lucht te steken.
- Na elke vraag keren alle deelnemers terug naar de startlijn.
Het is cruciaal dat de leiding zorgt voor een sfeer van emotionele veiligheid. Dit kan worden bereikt door zelf ook deel te nemen aan de werkvorm, waardoor de afstand tot de deelnemers wordt verkleind. Het stappen over de streep gebeurt in stilte, om te voorkomen dat deelnemers het gevoel krijgen dat er over hen wordt gepraat. Deelnemers krijgen de ruimte om te blijven staan als ze dat wensen.
Voorbeelden van Stellingen
De vragen kunnen worden onderverdeeld in verschillende categorieën:
Persoonlijke ervaringen
- "Stap over de streep als je ooit bent verhuisd naar een andere stad."
- "Stap over de streep als je een dierbare hebt verloren."
- "Stap over de streep als je een talent hebt waar je trots op bent."
- "Stap over de streep als je je wel eens buitengesloten hebt gevoeld."
- "Stap over de streep als je ooit hulp hebt moeten vragen bij iets moeilijks."
School en studie
- "Stap over de streep als je wel eens zenuwachtig bent voor een toets."
- "Stap over de streep als je moeite hebt met een bepaald vak op school."
- "Stap over de streep als je je soms overweldigd voelt door huiswerk."
Pesten en sociale interactie
- "Stap over de streep als je ooit gepest bent."
- "Stap over de streep als je ooit een klasgenoot hebt geholpen die werd gepest."
- "Stap over de streep als je het moeilijk vindt om anderen te vertrouwen."
Gezondheid en welzijn
- "Stap over de streep als je je wel eens zorgen maakt over je gezondheid."
- "Stap over de streep als je wel eens slaaptekort hebt gehad door stress."
Familie en thuissituatie
- "Stap over de streep als je ouders gescheiden zijn."
- "Stap over de streep als je in een gezin woont met broers en zussen."
Vrije tijd en hobby's
- "Stap over de streep als je een sport beoefent waar je gepassioneerd over bent."
- "Stap over de streep als je graag videospelletjes speelt."
Emoties en gevoelens
- "Stap over de streep als je je wel eens onzeker voelt over jezelf."
- "Stap over de streep als je je soms verdrietig voelt zonder dat je precies weet waarom."
Vriendschappen en relaties
- "Stap over de streep als je een beste vriend of vriendin hebt."
- "Stap over de streep als je ooit een vriendschap bent verloren."
Maatschappelijke thema's
- "Stap over de streep als je je wel eens zorgen maakt over het milieu."
- "Stap over de streep als je denkt dat iedereen gelijke kansen verdient."
Veiligheid en Nagesprek
Het waarborgen van veiligheid is essentieel. Leerlingen moeten duidelijke gedragsregels vooraf krijgen. Bij het signaleren van pestgedrag dient onmiddellijk te worden ingegrepen en dit met de groep te worden besproken.
Na afloop van de werkvorm is het van groot belang om voldoende tijd vrij te maken voor reflectie en nabespreking. Ook als de vragen niet extreem persoonlijk waren, kan de activiteit een aanzienlijke impact hebben op de groep. Het is de taak van de leiding om te herkennen wanneer deelnemers hun hart willen luchten en hier ruimte voor te bieden.
Aanvullende hulpmiddelen zoals gratis lesmaterialen over pesten en online pesten, evenals inspirerende video's van facilitators die het 'Over de Streep'-proces uitleggen, kunnen de effectiviteit van deze werkvorm verder vergroten.