Op donderdagavond, twee weken voor de Provinciale Statenverkiezingen van 20 maart, vond bij RTL Nieuws het eerste grote televisiedebat plaats. Deelnemers waren de acht grootste partijen volgens de peilingen: VVD, PVV, GroenLinks, D66, Forum voor Democratie, CDA, PvdA en SP. De fractieleiders debatteerden in groepen van vier over vier landelijke thema’s: de publieke sector, traditie, klimaat en migratie. NRC-redacteuren controleerden tijdens het debat negen uitspraken van de politici.
Debatthema's en uitspraken
Klimaat en milieu
Rob Jetten van D66 stelde dat de gezondheid van Amsterdammers slechter is dan die van andere Nederlanders vanwege de nabijheid van de Hemweg-kolencentrale. Hij baseerde dit op een rapport van Greenpeace uit juni 2017, dat zou aantonen dat de uitstoot van de centrale leidt tot honderden astma-aanvallen bij kinderen en circa dertig voortijdige sterfgevallen per jaar. De gemeente Amsterdam liet de lokale GGD onderzoek doen naar deze gezondheidseffecten. Volgens de GGD kan niet worden gesteld dat de gezondheid van Amsterdammers extra wordt geschaad door de Hemweg-centrale. Zij konden geen directe link leggen tussen de kolencentrale en Amsterdamse sterfgevallen of ziekenhuisopnames. De GGD concludeerde dat de gezondheidsrisico's voor heel Europa gelden en dus ook voor de rest van Nederland. Het oorspronkelijke rapport van het WNF en twee milieuorganisaties, dat Greenpeace aanhaalde, toonde niet aan dat de gezondheid van Amsterdammers extra werd aangetast. Uit het rapport bleek tevens dat het verkeer, niet de kolencentrale, de grootste invloed heeft op de slechte luchtkwaliteit in de hoofdstad.
Het wetenschappelijke VN-klimaatpanel IPCC concludeerde afgelopen najaar dat de aarde sinds het einde van de negentiende eeuw met één graad is opgewarmd door menselijk toedoen. Al in 2014 concludeerde het klimaatpanel, met deelname van achthonderd wetenschappers, dat het "extreem waarschijnlijk" is dat de mens de dominante oorzaak is van klimaatverandering. Het IPCC wees CO2, vrijkomend bij de verbranding van fossiele brandstoffen, aan als de belangrijkste oorzaak van de opwarming.
Thierry Baudet van Forum voor Democratie uitte zich over de bouw van kolencentrales in China. Hoewel veel geciteerd wordt het gespecialiseerde ngo CoalSwarm en zijn Global Coal Plant Tracker, die in 2017 meldde dat Chinese ondernemingen 700 kolencentrales bouwen, geldt dit niet alleen voor China zelf. Volgens CoalSwarm waren er in januari 2019 in China 263 kolencentrales (of delen daarvan) in aanbouw, met nog eens 65 vergund, 80 in de pre-vergunningsfase en 56 aangekondigd. Dit aantal is weliswaar honderden, maar lang niet 700.
Migratie
Thierry Baudet (FvD) stelde dat er onder Mark Rutte een absoluut immigratierecord is gevestigd. Dit klopt, aangezien er sinds de registratie van statistieken in 1865 nog nooit zoveel mensen naar Nederland kwamen als in 2017: 235.000, volgens cijfers van het CBS. Tegelijkertijd vertrokken er in datzelfde jaar ook een recordaantal mensen: 154.000. Het migratiesaldo lag daardoor op een record van 81.000 mensen. Naast vluchtelingen komen er ook expats, studenten, geliefden en arbeidsmigranten uit andere Europese landen naar Nederland, evenals asielzoekers en nareizigers van buiten de EU. Veel immigranten vertrekken echter na enkele jaren weer.
Tijdens het debat over immigratie stelde D66-leider Rob Jetten voor om meer arbeiders uit Oost-Europa naar Nederland te halen. SP-leider Lilian Marijnissen was het hier niet mee eens en betoogde dat meer goedkope arbeidskrachten de lonen in Nederland niet zullen laten stijgen, terwijl Jetten juist pleit voor loonsverhoging. Jetten nuanceerde dit door te stellen dat werkgevers verantwoordelijk moeten worden gehouden voor de lonen en dat sectoren zoals de landbouw en fruitteelt hun personeelstekorten moeten kunnen oplossen.
Tradities
Klaas Dijkhoff (VVD) reageerde op een opmerking van debatleider Frits Wester over een verbod op demonstraties rond Sinterklaas. Dijkhoff benadrukte dat hij niet voor een verbod had gepleit, maar wel opriep tot verantwoordelijkheid. Indien hier geen gehoor aan werd gegeven, stelde hij voor om demonstraties, met name kinderen voorop, tijdelijk te beperken. Dit zou volgens Dijkhoff een noodoplossing zijn, waarbij hij de voorkeur gaf aan het niet toestaan van demonstraties tijdens de Sinterklaasweken. Hij zag industrieterreinen als een mogelijke locatie voor demonstraties indien dit onvermijdelijk was.
Lodewijk Asscher van de PvdA uitte zijn ergernis over de stelling 'De politiek moet tradities als Zwarte Piet en vuurwerk beschermen' in een verkiezingsdebat voor de Provinciale Statenverkiezingen, en noemde dit een fout van RTL.
Publieke sector en welvaart
Lilian Marijnissen (SP) beschuldigde de partijleiders van PVV, PvdA en CDA ervan medeplichtig te zijn aan de verwaarlozing van de publieke sector door het steunen van de drie kabinetten-Rutte. Sybrand Buma (CDA) was het hier niet mee eens en stelde dat er geen sprake is van verwaarlozing, en vroeg waar het in de wereld beter geregeld is dan in Nederland. Hij bekritiseerde ook de regeringsverantwoordelijkheid van de SP.
Met betrekking tot sociale huurwoningen geldt er geen minimuminkomenseis, maar wel een maximum. Voor woningen in de vrije sector kunnen verhuurders wel een inkomenseis stellen, die afhangt van de huurprijs en de verhuurder. Volgens marktonderzoek van NVM en VGM NL kostte een gemiddelde huurwoning in de vrije sector in 2018 1.050 euro. Bij een inkomenseis van vijf keer de huurprijs zou een alleenstaande huurder ongeveer 5.000 euro per maand moeten verdienen, wat een gemiddelde betreft en geen rekening houdt met samenwonende stellen of woningdelers.
Het kabinet-Rutte III heeft tweemaal de winstbelasting verlaagd. Eerst werd het tarief voor grote bedrijven (met winst boven 2 ton) verlaagd van 25 naar 21 procent, en het lage tarief voor het midden- en kleinbedrijf van 20 naar 16 procent. Met de vrijgekomen middelen door het niet afschaffen van de dividendbelasting, werd een verdere verlaging bekostigd: het hoge tarief naar 20,5 procent en het lage tarief naar 15 procent. Deze verdere verlaging kostte 1,4 miljard euro, waarmee het totale bedrag van de verlagingen uitkwam op meer dan 4 miljard euro.
Het beleidscomité van de Europese Centrale Bank besloot tot een nieuw pakket goedkope leningen aan banken (zogeheten TLTRO-leningen), die vanaf september geïntroduceerd worden. Het is nog niet bekend of deze leningen aan Italiaanse banken worden verstrekt. Sinds 2014 ging het merendeel van deze ECB-leningen naar banken in economisch zwaar getroffen landen zoals Italië en Spanje, die samen 56 procent van het uitstaande TLTRO-bedrag leenden. Banken in relatief gezonde landen als Duitsland en Nederland maken veel minder gebruik van deze faciliteit.
Verkiezingen en politieke samenwerking
Tijdens de Provinciale Statenverkiezingen op 20 maart staat onder andere de zetelverdeling van de Eerste Kamer op het spel. De regeringspartijen vroegen de oppositie in het RTL-debat om serieus na te denken over samenwerking na de verkiezingen, mocht de coalitie de meerderheid in de Eerste Kamer verliezen. VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff nodigde D66-leider Rob Jetten uit voor een confrontatie, maar pleitte in plaats daarvan voor politieke samenwerking. Jetten prees de samenwerking binnen de huidige coalitie (VVD, CDA, D66, ChristenUnie) en riep de oppositieleiders op tot nadenken over samenwerking na de verkiezingen.
D66 en CDA trots op zinloos document, ruzie VVD en GL
Naast het RTL-debat is er op 8 maart een radiodebat met alle lijsttrekkers in de Eerste Kamer. Het NOS-radiodebat, uitgezonden op NPO Radio 1 en NPO Politiek, bevat debatten tussen het CDA met PvdA en Denk, en tussen ChristenUnie, SP, Forum voor Democratie en SGP.