Op langzame, spannende muziek wordt een dans uitgevoerd met een zwaard, dat op het hoofd wordt gebalanceerd. Deze dans, niet zonder gevaar, wordt ingezet en verbaast het publiek, dat met ingehouden adem en zweet in de handen op het puntje van de stoel zit.
Historische oorsprong van de stokdans
In de periode dat de Turken Egypte bezetten, was het hen niet toegestaan wapens te bezitten. De stok werd echter niet als wapen herkend en diende toch zo gebruikt te worden. De stokdans is oorspronkelijk een gevechtsdans die door mannen werd uitgevoerd. Later maakten vrouwen hierop een parodie, gekenmerkt door een kokette, vrolijke en speelse uitvoering.
Geen enkel Egyptisch huwelijksfeest is compleet zonder een stokdans, uitgevoerd door een buikdanseres. Bruiloftsgasten tonen hun waardering door mee te klappen op de muziek.
Mythen en symboliek in buikdans
De danseres kan een impressie geven van de Egyptische godin Isis, die de wereld omhulde en beschermde met haar vleugels. Zij neemt het publiek mee in een grootse, wervelende dans.
De kandelaarsdans
Op mysterieuze muziek verschijnt de danseres met een indrukwekkende, negenarmige kandelaar op het hoofd. Het kaarslicht, samen met de muziek, creëert een romantisch tafereel. In dit schijnsel vangt het publiek een glimp op van de langzame, vloeiende bewegingen van de danseres.
Techniek en expressie in buikdans
Vurige, krachtige bewegingen worden door de danseres gemaakt op iedere trommelslag. Ieder deel van het lichaam komt aan bod: bewegingen met de buik, borst, heupen, schouders en het hoofd versterken de vurige, staccato ritmes.
Tijdens een dans met een sluier, verhult en onthult de danseres sensueel haar lichaam. De sluier, transparant van aard, wordt gebruikt om het publiek te verleiden.
Net zoals een flamencodanseres castagnetten bespeelt, geven vingercimbaaltjes (sagat) de buikdanseres de mogelijkheid meer karakter toe te voegen aan de Zagatdans. Deze dans, oorspronkelijk uitgevoerd in Saoedi-Arabië en 'de Golf', wordt gekenmerkt door het meedeinen van de lange, donkere haren op het ritme van de muziek.
Drum Solo JASIRAH Bellydancing
Vaak wordt buikdans gezien als een containerbegrip, waarbij alles mogelijk is. Als danser(es) is het belangrijk om een beroep te blijven doen op de fantasie, aangezien geen enkele danser(es) hetzelfde danst.
Stijlen van buikdans
Amerikaanse stijl
De Amerikaanse stijl is een mengeling van Turkse, Libanese invloeden, een flinke dosis Oriëntalisme (een romantische Westerse fantasie over het leven en de cultuur in het Oosten) en Amerikaanse showelementen. Het is een product van de multiculturele Amerikaanse samenleving.
De mysterieuze uitstraling van de danseres spreekt tot de verbeelding en creëert het 1001-Nacht gevoel dat het Westerse publiek zoekt. De snelle afwisseling van bewegingen zorgt ervoor dat het publiek, gewend aan veel prikkels, zich geen moment verveelt. Speciaal gecomponeerde "routines" met afwisselende en in stukjes gehakte composities stellen de danseres in staat de snelheid en afwisseling vol te houden. Bij trommelsolo's wordt alles uit de kast gehaald om elke nuance in de muziek weer te geven, waardoor de danseres haar technische vaardigheden kan tonen.
Herhaling van bewegingspatronen en het weergeven van emotie, hoewel belangrijk in Egyptische stijlen, zijn hier van ondergeschikt belang.
Vanaf eind jaren '70 tot begin jaren '90 was dit de dominante stijl in Nederland. Danseressen uit die generatie herinneren zich nog de muziek van George Abdo en Eddie Kochak. Vergelijking met Egyptische stijlen was er nauwelijks, vanwege een gebrek aan oorspronkelijk beeldmateriaal in het Westen.
De Amerikaanse stijl is populair geworden door de Belly Dance Superstars, een commercieel concept met een nieuwe generatie danseressen die kennis hadden gemaakt met traditionele stijlen. Het show- en glamouraspect is hierin sterk aanwezig, de muziek is gepopulariseerd en de geleerde Egyptische bewegingspatronen zijn opnieuw aangepast aan de smaak van het Westerse publiek. In de Verenigde Staten zijn ook nieuwe stijlen ontstaan die deels geworteld zijn in de Oriëntaalse dans, zoals de American Tribal Style en de Tribal-Fusion. Toch zijn er ook danseressen in de VS die zich toeleggen op traditionele dans, zoals Shareen el Safy en Morocco.
Baladi stijl
Begin 20e eeuw trokken veel Egyptenaren van het platteland naar de steden, vaak met Cairo als eindbestemming. Families die al generaties in de stad wonen, behouden vaak nog steeds banden met hun oorspronkelijke streek of dorp. Baladi betekent "mijn land" of "komend van het land" en verwijst naar de gelijknamige dansstijl die de ziel van de Egyptenaar representeert, iemand die heimwee heeft naar het platteland.
Volgens Hossam Ramzy is de mooiste Baladi-dans thuis te zien, hoewel elke Egyptische buikdanseres het op haar repertoire heeft. Baladi wordt vaak als een eenvoudige dans beschouwd, maar dat is het zeker niet. De muziek kent vele lagen en is complex van compositie, wat het moeilijk maakt om er een choreografie op te maken. De muziek wordt steeds weer anders "gehoord", afhankelijk van de stemming en gemoedstoestand van de danseres. De complexiteit van de muziek is zo groot dat het niet eenvoudig is om deze met Westerse oren te doorgronden.
Vaak wordt er op de vierkante meter gedanst. De heupbewegingen zijn aards, de muziek karakteristiek. Klassieke Baladi-stukken beginnen meestal met een Taqsim Hor (improvisatie van een instrument zonder ritme op de achtergrond), vaak van de accordeon of saxofoon. Vroeger werd hiervoor de oud gebruikt, maar steeds vaker werden Westerse muziekinstrumenten geïntegreerd in de Egyptische muziek.
De danseres volgt in de Taqsim Hor de lijnen van het muziekinstrument met haar heupen, eerst ingetogen en vloeiend, ondersteund door organische armbewegingen, meestal dicht bij het lichaam. Daarna volgt een kort vraag- en antwoordspel van de percussionist, de "me-atta", wat klinkt als "pr-tak-e-doem tak" en enkele malen wordt herhaald. Hierop maakt de danseres meestal kleine heup- of schouderbewegingen.
Vervolgens gaat het onderliggende instrument verder, maar nu komt er een 4/4 ritme bij. De danseres komt langzaam los uit een ingetogen toestand, maakt zwaardere heupbewegingen en toont meer emotie. Soms wordt de me-atta nogmaals herhaald, waarna de muziek versnelt naar de "tet", waarin de danseres geheel loskomt en expressiever wordt. Het muziekstuk eindigt vaak weer langzamer, waarop de danseres ingetogener danst. Dit is een "klassieke" opbouw.
Bekende Baladi-danseressen zijn/waren Suheir Saki, Nagwa Fouad, Nelly Fouad, Hayatem, Nadia Hamdi, Mona el Said en Lucy. In Nederland zijn er ook danseressen die uitstekende Baladi kunnen neerzetten, zoals Sena en Julia Zafira. In Duitsland is Sena's lerares Ad Nug een geweldige Baladi-danseres.
Klassiek Egyptische stijl
Er zijn verschillende theorieën over het ontstaan van de Klassiek Egyptische stijl. Sommige auteurs beweren dat deze stijl eeuwen geleden aan de Arabische hoven is ontstaan, maar dit is niet te bewijzen wegens het ontbreken van camera's uit die tijd. Anderen menen dat de echte klassieke periode begon met de grote Egyptische danseressen Nagwa Fouad en Suheir Saki, en noemen de stijl die hierna beschreven wordt "de dans van de Golden Era of Egyptian dance". Dit verwijst naar de stijl die gangbaar was van de jaren '40 tot ongeveer het midden van de jaren '60, tijdens de bloeiperiode van de Egyptische filmindustrie.
Vele Egyptische danseressen speelden in films en waren beroemdheden. Badia Masabne was een belangrijke motor in de Arabische muziek- en danswereld. De dans kenmerkte zich door verfijning, hoofsheid, gratie en speelsheid, aangevuld met glamour, overgenomen uit Amerikaanse Hollywoodfilms. De klassieke stijl is beïnvloed door dansstromingen uit het Westen en Latijns-Amerika.
De energie van de klassieke dans is hoger dan bij Baladi, maar wel geaard. Waar bij Baladi de danseres het archetype van de volksvrouw vertegenwoordigt, vindt men bij de klassieke danseres het archetype van de prinses of de filmster. Niet voor niets wordt deze stijl "Raqs el hawanem" (dans van de dames) genoemd, met Taheya Carioca als meest uitgesproken representant.
De lichtvoetigheid, vloeiende armbewegingen, kleinere isolaties en de voortdurende "flow" van het lichaam geven deze stijl een ongekende elegantie. Op het eerste gezicht lijkt de dans weinig spectaculair, maar de mate van lichaamsbeheersing, timing en concentratie is in werkelijkheid bijzonder hoog en vereist een aanzienlijke leercurve.
De muziek uit deze periode is complex en vaak Westers beïnvloedt. Componisten als Mohammed Abdel Wahab en Farid el Atrache lieten zich inspireren door Westerse en Latijns-Amerikaanse ritmes. Filmbeelden met bekende danseressen zoals Taheya Carioca, Samia Gamal en Naima Akef zijn bewaard gebleven. Samia Gamal nam een eigen positie in, terwijl Naima Akef, die meer gebruik maakte van choreografieën, de meest "moderne" bewegingspatronen had van deze drie. Naast hen waren ook Katy, Houda Shamsheddin, Liz en Lynn, Horeya Mohamed en Zeinet Olwi danseressen van betekenis. Latere sterren zoals Suheir Saki en Nagwa Fouad maakten het einde van de klassieke periode mee en zijn eveneens in meerdere films te zien.
Ghawazee dans
Er zijn meerdere theorieën over de afkomst van de Ghawazee. Vaak wordt aangenomen dat ze van zigeunerafkomst zijn. De Ghawazee leefden meestal aan de rand van de Egyptische samenleving, maar hadden een belangrijke functie als muzikant, entertainer of danseres op bruiloften en feesten.
De Ghawazee zijn de danseressen die beschreven werden in reisverslagen uit de 18e en 19e eeuw, toen Europese schrijvers Egypte bezochten. Sommige schrijvers, zoals Gustave Flaubert, waren gefascineerd door deze danseressen. Vaak wordt de Ghawazee-dans uitgevoerd door twee of meerdere zusjes; de bekendste representanten zijn de Banaat Mazin (dochters van Mazin). De Amerikaanse danseres Aisha Ali heeft hun dans gefilmd.
Uit onderzoeken blijkt dat er niet één eenduidige Ghawazee-dans is, maar dat deze verschilt per streek en per clan. Overlappende kenmerken zijn geaarde, schijnbaar slordig uitgevoerde heupbewegingen, stampende passen en interactie tussen de danseressen onderling, bijvoorbeeld door schouderbewegingen tegen elkaar. Continu is er sprake van zelfbegeleiding met sagat, vaak op het snelle fellahin-ritme, wat een grote beheersing van de sagat vereist.
Er zijn diverse kostuumvariaties mogelijk die zich in de loop der tijd hebben ontwikkeld.
Libanese stijl
Libanon ligt geografisch tussen Turkije en Egypte. De Libanese stijl combineert de snelheid en dynamiek van de Turkse dans, met meer naar buiten gerichte bewegingen en showelementen, alsook de elegantie en geaardheid van de Egyptische dans.
Libanese (en Turkse) danseressen hebben een grote invloed gehad op de ontwikkeling van de Oriëntaalse dans in de Verenigde Staten. De bekendste Libanese danseres was Nadia Gamal, die ook in oude Egyptische films speelde. Momenteel is Amani de invloedrijkste Libanese danseres.
De Libanese stijl komt het meest Westers over, mede door de muziek die vaak Westers georiënteerd is geweest.
Saaïdi dans
Saaïdi-dansen komen oorspronkelijk uit de streek tussen Luxor en Assuan en zijn afgeleid van gevechtsdansen met stokken tussen mannen (Raqs el Tahteeb). De vrouwen-Saaïdidans heeft de stok behouden als element om mee te dansen, hoewel de heupbewegingen de hoofdmoot vormen en de stok bijzaak is.
In verwesterde Saaïdi-dans is de trukendoos met de stok uitgebreider dan in Egypte zelf. Ook in andere landen, zoals Libanon en Marokko, komen dansen met de stok voor.
De Saaïdi-muziek is meestal vrolijk en ongecompliceerd. Het Saaïdi-ritme, dat vaak gebruikt wordt, is tegelijk aards en luchtig: zwaar en aards door de dubbele "doem" in het midden van de maat, en luchtig door de geprononceerde "tak" aan het eind van de maat. Dit nodigt uit tot zware aardse bewegingen en luchtige sprongetjes.
De lichaamsenergie van de Saaïdi is "relaxed" en niet uitgesproken vurig. Karakteristieke muziekinstrumenten in het Saaïdi-orkest zijn de rababa (strijkinstrument), de mizmar (soort hoorn), de arghul (blaasinstrument) en diverse percussie-instrumenten zoals de saaidi-trommel.
In veel Arabische popmuziek is het Saaïdi-ritme een van de dominante ritmes. De traditionele Saaïdi-danseres draagt geen tweedelig cabaretkostuum, maar een nauwsluitende Baladi-jurk, soms met een gordel of sjaaltje om de heup, en vaak een sjaaltje in het haar.
De Saaïdi worden in Cairo niet altijd even serieus genomen. Vanaf de jaren '50 ontwikkelde Mahmoud Reda vele traditionele Egyptische dansen, waaronder de Saaïdi-dansen, tot podiumkunst. Dit was een middel om aan de wereld het nieuwe, zelfbewuste Egypte te tonen met een respectabele dansvorm. President Nasser steunde de Mahmoud Reda-groep, en hoofddanseres Farida Fahmy werd een gerespecteerde danseres.
Turkse buikdans
De Turkse buikdans verschilt van de Egyptische door minder geaarde, meer naar buiten en opwaarts gerichte bewegingen van het bekken en de heupen. Er is ook meer snelheid in de dans en meer grondwerk dan in de Egyptische stijlen. Technisch gezien komen de grotere snelheid, draaiingen en grondwerk waarschijnlijk uit Centraal-Azië.
1. De Arabesk/Oryantal stijl
Dit is de stijl die meestal in nachtclubs wordt gedanst. Het is de Turkse versie van de Arabische buikdans en bevat de eerder genoemde elementen. Vaak wordt met zills (vingercimbaaltjes) gedanst. Deze stijl verdwijnt helaas en wordt vervangen door Arabische en/of Westerse stijlen, ook qua muziekvoering.
2. De Roman stijl
Deze werd van oudsher uitgevoerd door danseressen van zigeunerafkomst, vaak op het onregelmatige 9/8 ritme. Deze stijl vind je voornamelijk in Istanbul en omgeving. Goede Turkse buikdanseressen beheersen deze stijl, die gekenmerkt wordt door ruwere heupbewegingen, sprongetjes en scènes die het leven van alledag representeren.
3. Bellyfolk
Dit is een dans die onderling op feestjes wordt gedanst. Het is een combinatie van folkloristische bewegingen en danspassen en bewegingen uit de Arabeskenstijl.
Arabo-Andalusische dansvormen
De oorspronkelijke Arabo-Andalusische dansvormen stammen uit de Moorse tijd, die ongeveer gelijk liep met de Middeleeuwen in het Westen. Al Andalus, dat het gehele Iberische schiereiland omvatte, was een smeltpunt van culturen (Arabieren, Berbers, Christenen, Joden) met een hoge beschavingsgraad.
Er was veel contact tussen de Andalusische hoven en die van Bagdad en Perzië. In het Bagdad van de 9e eeuw leefde de muzikant Ishaq el Mawsili. Een van zijn leerlingen, Ziryab, vertrok na afgunst uit Bagdad en kwam in 824 aan het hof van Cordoba. Hij richtte er een conservatorium op.
In de eeuwen na Ziryab ontwikkelde zich een intensieve culturele uitwisseling tussen Al Andalus, Noord-Afrika en het Oosten. Een grote verandering vond plaats toen de Islamitische Moren na de val van Granada verdreven werden van het Iberisch schiereiland en moesten vluchten naar Noord-Afrika of het Oosten. Deze gebeurtenis heeft zich vastgezet in het collectieve bewustzijn van de Arabieren: nog steeds wordt Al Andalus gezien als het verloren gegane "Beloofde Land". In de huidige Maghreb-landen vind je nog st...
tags: #buikdanseres #arabisch #met #stok #youtub